Elastografia to nowoczesna metoda obrazowania, która stanowi rozszerzenie klasycznego badania USG. Pozwala nie tylko zobaczyć strukturę badanego narządu, ale również ocenić właściwości mechaniczne tkanek. Ocena sztywności tkanek ma szczególne znaczenie w diagnostyce chorób wątroby, ale metoda znajduje także zastosowanie m.in. podczas diagnostyki zmian ogniskowych w obrębie tarczycy, piersi oraz innych tkanek miękkich.
Podobnie jak klasyczne badanie ultrasonograficzne, elastografia jest metodą nieinwazyjną. W zależności od zastosowanej techniki wykorzystuje fale ultradźwiękowe i analizę odpowiedzi tkanek na mechaniczne pobudzenie lub propagację fal poprzecznych. Dzięki temu lekarz może uzyskać dodatkowe informacje o badanej tkance w czasie rzeczywistym.
Czym elastografia różni się od klasycznego USG?
Klasyczna ultrasonografia wykorzystuje fale dźwiękowe wysokiej częstotliwości do tworzenia obrazu narządów i tkanek. USG pozwala m.in. ocenić ich wielkość, położenie i strukturę, sposób unaczynienia oraz wykryć liczne nieprawidłowości.
Elastografia dostarcza dodatkowej informacji – pozwala ocenić sztywność tkanki. Jest to istotne, ponieważ niektóre zmiany chorobowe, w tym proces włóknienia, prowadzą do zmiany właściwości mechanicznych narządu. Guzy lite o znacznie zwiększonej sztywności w porównaniu z otaczającymi, prawidłowymi strukturami muszą być poddane biopsji gruboigłowej, ponieważ wysoka sztywność tkanki budzi podejrzenie nowotworu złośliwego.
W praktyce elastografia nie zastępuje więc klasycznego USG, lecz może stanowić jego cenne uzupełnienie. Nie zastępuje innych metod diagnostycznych takich jak rezonans magnetyczny czy badanie wykonywane z wykorzystaniem tomografii komputerowej. Pomaga w decyzji o wykonaniu lub zaniechaniu biopsji. Wybór odpowiedniego rodzaju badania zależy od wskazań, stanu pacjenta oraz tego, jakiej informacji diagnostycznej potrzebuje lekarz.
Elastografia wątroby – jedno z najważniejszych zastosowań
Szczególnie szerokie zastosowanie elastografia znalazła w diagnostyce przewlekłych chorób wątroby. Jednym z ich następstw może być włóknienie wątroby. W zaawansowanym stadium proces ten może prowadzić do marskości.
Elastografia wątroby umożliwia nieinwazyjną ocenę jej sztywności, która w odpowiednim kontekście klinicznym pomaga w ocenie stopnia włóknienia. Europejskie Towarzystwo Badań nad Wątrobą (EASL) wskazuje nieinwazyjne testy, w tym elastografię jako ważne narzędzia w ocenie przewlekłych chorób wątroby. Według EASL elastografia pozwala uzyskać informację o sztywności wątroby w czasie rzeczywistym u ponad 95% pacjentów, którzy nie mają otyłości olbrzymiej.
Ma to znaczenie m.in. w przypadku chorób, którym towarzyszą stłuszczenie wątroby, przewlekłe zapalenia czy postępujące włóknienie. Badanie może również pomagać w monitorowaniu postępu choroby i efektów leczenia.
Dlaczego ocena włóknienia wątroby jest tak istotna?
Włóknienie może przez długi czas rozwijać się bez charakterystycznych objawów. Nieleczony proces chorobowy może ostatecznie doprowadzić do marskości wątroby i jej powikłań.
Znaczenie problemu pokazują statystyki WHO. Europejska baza WHO monitoruje zgony związane z przewlekłymi chorobami wątroby i marskością, a dostępne dane obejmują okres aż od 1968 do 2022 roku. Wskaźniki śmiertelności są standaryzowane względem wieku i podawane na 100 tys. mieszkańców, co umożliwia porównywanie sytuacji pomiędzy państwami i okresami.
Co ważne, klasycznym sposobem bezpośredniej oceny włóknienia pozostaje biopsja wątroby, jednak jest ona procedurą inwazyjną. Włóknienie jest natomiast procesem dynamicznym. Decyzję o wykonaniu biopsji gruboigłowej podejmuje się, gdy stwierdza się postęp cech stwardnienia tkanki. Z tego względu powtarzalne, nieinwazyjne badanie może mieć dużą wartość w długoterminowej kontroli Pacjenta i uchronić Go przed zbyt częstymi procedurami biopsji.
Jak przebiega badanie elastografii wątroby?
Pacjentów często interesuje, jak przebiega badanie elastografii wątroby. Dokładny przebieg badania zależy od zastosowanej technologii i aparatu. W przypadku metod zintegrowanych z aparatem USG lekarz przykłada głowicę aparatu ultrasonograficznego do odpowiedniej okolicy ciała, podobnie jak podczas tradycyjnego USG.
Podczas oceny wątroby pacjent najczęściej leży w pozycji pośredniej, na plecach i na lewym boku z prawą ręką założoną za głowę, co ułatwia dostęp przez przestrzenie międzyżebrowe. Następnie wykonywane są pomiary sztywności tkanki.
Samo badanie jest krótkie i nie wymaga naruszania ciągłości skóry. Ponieważ wykorzystuje ultradźwięki, nie wiąże się z ekspozycją na promieniowanie jonizujące. Z tego względu – podobnie jak klasyczne USG – może być wykonywane wielokrotnie, jeśli istnieją ku temu wskazania.
Jak przygotować się do elastografii wątroby?
Sposób przygotowania zależy od badanego narządu i zastosowanej metody. W przypadku elastografii wątroby pacjent MUSI zgłosić się na czczo. Przed wykonaniem badania należy stosować się dokładnie do instrukcji otrzymanych w konkretnej placówce.
Co może wpływać na wiarygodne wyniki?
Warto podkreślić, że zwiększona sztywność wątroby nie zawsze oznacza wyłącznie włóknienie. Na wynik mogą wpływać również inne czynniki kliniczne. Przykładem są ostre stany zapalne wątroby, które mogą prowadzić do przejściowego zwiększenia wartości pomiaru sztywności.
Dlatego wyniku elastografii nie powinno się interpretować w oderwaniu od pozostałych informacji. Aby uzyskać wiarygodne wyniki, lekarz bierze pod uwagę m.in. obraz kliniczny, wyniki laboratoryjne, klasyczne USG oraz wcześniejsze badania. EASL podkreśla znaczenie właściwego stosowania i interpretowania nieinwazyjnych testów w zależności od rodzaju choroby wątroby.
Nie tylko wątroba – elastografia tarczycy i piersi
Choć elastografia kojarzona jest przede wszystkim z hepatologią, jej zastosowania są szersze.
Podczas USG tarczycy elastografia może dostarczyć dodatkowych informacji dotyczących sztywności zmian ogniskowych. Może być więc jednym z elementów pogłębionej diagnostyki, gdy podczas badania USG tarczycy zostaną wykryte guzy. Wynik zawsze wymaga interpretacji razem z obrazem USG i pomaga zdecydować, który z guzów wymaga weryfikacji w biopsji.
Podobnie USG piersi może w określonych przypadkach zostać rozszerzone o ocenę elastyczności tkanek. Elastografia jest szczególnie cennym elementem oceny zmian wewnątrzprzewodowych i dzięki niej łatwiej podjąć decyzję o wykonaniu biopsji gruboigłowej wykrytych guzów.
Elastografia znajduje zastosowanie również w diagnostyce innych tkanek miękkich i wybranych narządów.
Czy elastografia jest bezpieczna?
Ultrasonografia jest powszechnie stosowaną, nieinwazyjną metodą obrazowania, która nie wykorzystuje promieniowania jonizującego. Podobne zalety dotyczą ultrasonograficznych technik elastograficznych. W praktyce możliwość wykonywania badania wielokrotnie jest szczególnie istotna podczas monitorowania przewlekłego procesu chorobowego.
Nie należy jednak automatycznie przyjmować, że każdy rodzaj elastografii ma identyczne wskazania, ograniczenia czy bezwzględne przeciwwskazania. Zależą one m.in. od zastosowanej technologii, badanego narządu i stanu pacjenta.
Elastografia – nowoczesne uzupełnienie ultrasonografii
Elastografia pokazuje, jak rozwija się współczesna diagnostyka obrazowa. Klasyczne USG przedstawia przede wszystkim budowę narządów, natomiast badanie elastograficzne pozwala dodatkowo ocenić właściwości mechaniczne tkanek. W przypadku technik opartych na ocenie fali poprzecznej analizowana może być m.in. prędkość rozchodzenia się fali w badanej tkance.
Szczególnie istotna pozostaje elastografia wątroby, która jest ważnym elementem nieinwazyjnej oceny włóknienia i może wspierać monitorowanie pacjentów z przewlekłymi chorobami tego narządu.
Nie jest to jednak samodzielne badanie przesiewowe dla wszystkich chorób ani metoda zastępująca każdą inną formę diagnostyki. To lekarz, biorąc pod uwagę objawy, wskazania, wyniki badań laboratoryjnych i obrazowych oraz historię pacjenta, decyduje, kiedy elastografia może pomóc w dokładniejszej ocenie narządu, wykryciu nieprawidłowości i planowaniu dalszego postępowania.